Faydalı Bilgiler

Bir ürünün pazarda rakiplerinden ayrılmasını sağlayan özellikler yalnızca teknik işlevleri değildir. Ürünün şekli, çizgileri, renkleri, yüzey dokusu ve genel görünümü de tüketicilerin tercihlerini etkileyebilir. Özellikle mobilya, otomotiv, ambalaj, elektronik, tekstil ve endüstriyel üretim sektörlerinde özgün tasarımlar, işletmelerin rekabet gücüne katkı sağlayan önemli fikri mülkiyet varlıklarıdır.

Yeni bir ürün geliştiren işletmeler açısından tasarımın korunması, yalnızca ürünün piyasaya sunulmasıyla sınırlı düşünülmemelidir. Tasarımın hangi unsurlarının korunabileceği, mevcut tasarımlardan ne ölçüde farklılaştığı ve başvurunun ne zaman yapılacağı değerlendirilmelidir.

Tasarım tescili, bir ürünün görünüm özelliklerinin belirli hukuki şartlar çerçevesinde korunmasını sağlayan sınai mülkiyet mekanizmasıdır. Türkiye’de tasarım hakları, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında düzenlenmektedir.

Tasarım Tescili Nedir?

Tasarım tescili, bir ürünün tamamının veya bir bölümünün görünümüne ilişkin özelliklerin Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescil edilmesiyle koruma altına alınmasıdır.

Tasarım koruması; ürünün çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme ve yüzey dokusu gibi görünüm özellikleriyle ilgilidir.

Burada önemli olan ayrım, tasarımın ürünün teknik çalışma prensibini değil, görsel özelliklerini korumasıdır.

Örneğin yeni bir aydınlatma cihazının dış görünümü tasarım korumasına konu olabilirken, cihazın enerji tüketimini azaltan yeni bir teknik mekanizması uygun şartlarda patent veya faydalı model koruması kapsamında değerlendirilebilir.

Dolayısıyla aynı ürün, farklı özellikleri bakımından birden fazla sınai mülkiyet hakkıyla ilişkili olabilir.

Hangi Tasarımlar Tescil Edilebilir?

Tasarım tescili yalnızca belirli sektörlere özgü değildir. Kanunda yer alan ürün tanımına uygun olan ve koruma şartlarını karşılayan çok sayıda ürünün görünümü tasarım tesciline konu olabilir.

Örneğin mobilya tasarımları, aydınlatma ürünleri, elektronik cihazların dış görünümleri, ambalajlar, tekstil ürünleri, dekoratif objeler, endüstriyel ekipmanların görünür parçaları, grafik semboller ve tipografik karakterler uygun koşullarda tasarım korumasından yararlanabilir.

Tasarımın mutlaka karmaşık veya ileri teknoloji içeren bir ürün olması gerekmez. Önemli olan, ilgili tasarımın hukuki koruma kriterlerini karşılamasıdır.

Mobilya ve İç Mekân Ürünleri

Sandalye, masa, koltuk, dolap ve aydınlatma ürünlerinin görünüm özellikleri tasarım tesciline konu olabilir.

Mobilya sektöründe ürünün formu, ayak yapısı, yüzey detayları ve genel görünümü rekabet açısından önemli olduğundan tasarım koruması ticari değer taşıyabilir.

Ambalaj ve Ürün Görünümleri

Şişe, kutu, kozmetik ambalajı ve benzeri ürünlerin özgün dış görünümleri tasarım korumasına konu olabilir.

Ancak ambalajın yalnızca belirli bir teknik işlevi yerine getirmesi için zorunlu olan görünüm özellikleri tasarım koruması dışında kalabilir.

Endüstriyel Ürünler

Makine gövdeleri, cihaz muhafazaları, kontrol panelleri ve diğer endüstriyel ürünlerin görünüm özellikleri uygun koşullarda korunabilir.

Bir ürünün teknik işlev taşıması, görünümünün hiçbir şekilde tasarım korumasından yararlanamayacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte yalnızca teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri korunamaz.

Grafik Semboller ve Tipografik Karakterler

Kanundaki ürün tanımı, belirli grafik sembolleri ve tipografik karakterleri de kapsamaktadır.

Bu nedenle yalnızca fiziksel ürünler değil, ilgili şartları sağlayan bazı iki boyutlu görsel tasarımlar da koruma konusu olabilir.

Ancak bilgisayar programlarının kendisi tasarım koruması kapsamında ürün olarak değerlendirilmez.

Tasarım Tescili Şartları Nelerdir?

Türkiye’de bir tasarımın korunabilmesi için temel olarak iki şartın sağlanması gerekir: yenilik ve ayırt edici nitelik.

Bu kriterler tasarımın yalnızca estetik açıdan beğenilip beğenilmediğiyle ilgili değildir. Mevcut tasarımlar karşısındaki hukuki durumunun değerlendirilmesini gerektirir.

1. Yenilik Şartı

Bir tasarımın yeni kabul edilebilmesi için aynısının, tescilli tasarımlar bakımından başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir.

Tasarımlar yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilebilir.

Örneğin piyasada bulunan bir ürünün yalnızca küçük bir detayının değiştirilmesi, her durumda yeni bir tasarım ortaya çıktığı anlamına gelmez.

Yenilik değerlendirmesinde tasarımın genel görünümü ve önceki tasarımlarla ilişkisi dikkate alınır.

2. Ayırt Edici Nitelik

Ayırt edici nitelik, tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin daha önce kamuya sunulmuş tasarımların oluşturduğu genel izlenimden farklı olmasıyla ilgilidir.

Bu değerlendirmede tasarımcının tasarımı geliştirme konusundaki seçenek özgürlüğü de dikkate alınır.

Örneğin belirli teknik veya sektörel sınırlamalar nedeniyle ürünlerin birbirine benzemesinin kaçınılmaz olduğu durumlarda tasarımcının seçenek özgürlüğü, ayırt edicilik değerlendirmesinde önem kazanabilir.

Dolayısıyla tasarımın farklılığının değerlendirilmesi yalnızca ürünlerin yan yana konularak yüzeysel biçimde karşılaştırılmasıyla sınırlı değildir.

Hangi Tasarımlar Koruma Altına Alınamaz?

Her ürün görünümü tasarım korumasından yararlanamaz.

Yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamayan tasarımlar koruma kapsamı dışında kalır.

Ayrıca kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar, ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri ve kanunda belirtilen bazı bağlantı unsurları bakımından koruma sınırlamaları bulunmaktadır.

Özellikle endüstriyel ürünlerde teknik işlev ile görsel tasarım arasındaki ayrımın doğru yapılması önemlidir.

Tasarım Tescili Nasıl Yapılır?

Türkiye’de tasarım tescil başvuruları TÜRKPATENT nezdinde elektronik ortamda gerçekleştirilmektedir.

Başvurunun hazırlanmasından önce tasarımın hangi özelliklerinin korunmasının hedeflendiği belirlenmelidir.

Tasarım Araştırması

Başvuru öncesinde mevcut tasarımların araştırılması, tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterleri bakımından değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Bu araştırmada yalnızca Türkiye’deki tasarımlar değil, ilgili olabilecek uluslararası tasarım kayıtları ve kamuya sunulmuş diğer tasarımlar da önem taşıyabilir.

Başvuru Görsellerinin Hazırlanması

Tasarım tescilinde görseller son derece önemlidir. Çünkü koruma talep edilen tasarımın görünümü, başvuruda sunulan görsel anlatımla belirlenir.

Ürünün farklı açılardan gösterilmesi, gerekli detayların doğru sunulması ve görseller arasında tutarlılık bulunması önem taşır.

Eksik veya hatalı görsel sunumu, koruma kapsamının belirlenmesinde sorunlara yol açabilir.

TÜRKPATENT Başvurusu

Başvuru, gerekli bilgiler ve görsel anlatımlar hazırlanarak TÜRKPATENT’in elektronik başvuru sistemi üzerinden yapılır.

Başvuru sırasında tasarımın uygulandığı ürünün tanımlanması ve Locarno Sınıflandırması kapsamında ilgili ürün sınıfının belirlenmesi gerekir.

İnceleme ve Yayım

TÜRKPATENT, başvuruyu mevzuatta öngörülen koşullar bakımından inceler. Başvurular yenilik yönünden de incelemeye tabi tutulur.

İlgili şartları karşılayan başvuruların yayımlanması ve tescil sürecinin tamamlanması aşamalarında üçüncü kişilerin itirazları ve diğer hukuki işlemler gündeme gelebilir.

Başvurunun yayımlanması, tasarımın bütün olası uyuşmazlıklar bakımından kesin olarak geçerli olduğu anlamına gelmez.

Tasarım Tescili Kaç Yıl Geçerlidir?

Türkiye’de tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır.

Bu süre, beşer yıllık dönemler halinde yenilenerek toplam 25 yıla kadar uzatılabilir.

Korumanın devamı için yenileme işlemlerinin mevzuatta belirtilen süreler içerisinde gerçekleştirilmesi gerekir.

Özellikle çok sayıda ürün tasarımına sahip şirketlerde yenileme tarihlerinin düzenli takip edilmesi önemlidir.

Tescilsiz Tasarım Koruması Nedir?

Türkiye’de tasarım koruması yalnızca tescilli tasarımlarla sınırlı değildir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında belirli şartları karşılayan ve ilk kez Türkiye’de kamuya sunulan tasarımlar, tescilsiz tasarım korumasından da yararlanabilir.

Tescilsiz tasarım korumasının süresi, tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır.

Bununla birlikte tescilsiz tasarım korumasının kapsamı ve ihlalin değerlendirilmesinde uygulanacak koşullar, tescilli tasarımlardan farklılık gösterebilir.

Bu nedenle ticari açıdan önemli ürün tasarımlarında yalnızca tescilsiz korumaya güvenilmesi yerine tescil seçeneklerinin de değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Tasarım Kamuya Sunulduktan Sonra Tescil Edilebilir mi?

Tasarımın başvuru öncesinde kamuya açıklanması, yenilik değerlendirmesi açısından önemli bir konudur.

Bununla birlikte Türk hukukunda tasarımcı veya hukuki halefi tarafından gerçekleştirilen ya da kanunda belirtilen diğer bazı açıklamalar bakımından, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 12 aylık dönem içerisinde gerçekleşen kamuya sunumların yenilik ve ayırt edici nitelik değerlendirmesinde dikkate alınmamasına ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

Ancak bu istisnanın her açıklama için otomatik olarak uygulanacağı düşünülmemelidir.

Özellikle uluslararası koruma planlanan tasarımlarda, ülkelerin kamuya açıklamaya ilişkin kuralları farklı olabileceğinden başvuru öncesinde gizliliğin korunması daha güvenli bir strateji olabilir.

Tasarım Tescili ile Patent Arasındaki Fark Nedir?

Tasarım tescili ile patent, farklı özellikleri koruyan sınai mülkiyet haklarıdır.

Patent koruması, gerekli patentlenebilirlik şartlarını karşılayan teknik buluşlara yöneliktir.

Tasarım tescili ise ürünün görünüm özelliklerini korur.

Örneğin yeni geliştirilen bir kahve makinesinin su ısıtma mekanizması teknik bir buluş niteliği taşıyabilirken, cihazın özgün dış görünümü tasarım korumasına konu olabilir.

Bu nedenle bir ürünün geliştirilmesi sırasında teknik yeniliklerin ve görsel özelliklerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Tasarım Tescili Şirketler İçin Neden Önemlidir?

Ürün geliştirme süreçlerine yatırım yapan şirketler açısından tasarım koruması, fikri mülkiyet stratejisinin önemli bileşenlerinden biridir.

Özellikle seri üretim yapan işletmelerde ürünün dış görünümü, markanın pazardaki konumuyla doğrudan ilişkili olabilir.

Tasarım tescili, hak sahibine mevzuatta öngörülen kapsamda üçüncü kişilerin izinsiz kullanımına karşı hukuki koruma sağlar.

Bunun yanında tescilli tasarımlar lisanslama, devir ve diğer ticari işlemlere konu olabilir.

Şirketlerin tasarım portföylerini düzenli olarak yönetmesi, ürünlerin ticari yaşam döngüsü boyunca koruma ihtiyaçlarının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Uluslararası Tasarım Tescili Nasıl Yapılır?

Türkiye’de gerçekleştirilen tasarım tescili, diğer ülkelerde otomatik olarak koruma sağlamaz.

Yurtdışında tasarım koruması hedefleyen işletmeler için ilgili ülkelerde ulusal veya bölgesel başvuru yolları değerlendirilebilir.

Ayrıca WIPO tarafından yönetilen Lahey Sistemi, uygun şartların sağlanması halinde tek bir uluslararası başvuru aracılığıyla birden fazla ülkede veya bölgede tasarım koruması talep edilmesine imkân verir.

Ancak uluslararası başvuru yapılması, belirlenen bütün ülkelerde otomatik ve kesin koruma sağlandığı anlamına gelmez.

Koruma kapsamı ve olası ret kararları, ilgili ülke veya bölgesel ofislerin mevzuatına göre değerlendirilir.

Tasarım Tescili Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tasarım tescili nedir?

Tasarım tescili, bir ürünün tamamının veya bir bölümünün görünüm özelliklerinin ilgili hukuki şartlar çerçevesinde koruma altına alınmasını sağlayan sınai mülkiyet hakkıdır.

Tasarım tescili kaç yıl geçerlidir?

Türkiye’de tescilli tasarımlar başvuru tarihinden itibaren beş yıl korunur. Koruma, beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir.

Tasarım tescili için hangi şartlar gereklidir?

Bir tasarımın korunabilmesi için temel olarak yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılaması ve kanunda belirtilen koruma dışı durumlar kapsamında bulunmaması gerekir.

Tasarım tescili ile patent aynı şey midir?

Hayır. Patent teknik buluşları korurken tasarım tescili ürünün görünüm özelliklerine yöneliktir.

Logo tasarım tescili ile korunabilir mi?

Grafik semboller uygun şartlarda tasarım korumasına konu olabilir. Ancak bir logonun ticari kaynak gösterme işlevinin korunması açısından marka tescili de ayrıca değerlendirilmelidir.

Tasarım tescili olmadan koruma sağlanabilir mi?

Evet. Türkiye’de belirli şartları karşılayan ve ilk kez Türkiye’de kamuya sunulan tasarımlar, üç yıllık tescilsiz tasarım korumasından yararlanabilir.

Tasarım tescili yurtdışında geçerli midir?

Türkiye’de yapılan tasarım tescili başka ülkelerde kendiliğinden koruma sağlamaz. Uluslararası koruma için ilgili ülkelerdeki başvuru seçenekleri veya Lahey Sistemi değerlendirilebilir.

Tasarım tescili, ürünlerin görünüm özelliklerinin korunması ve işletmelerin tasarım yatırımlarının fikri mülkiyet stratejisi içerisinde değerlendirilmesi açısından önemli bir araçtır.

Ancak tasarım korumasında yalnızca başvurunun yapılması yeterli değildir. Tasarımın yenilik ve ayırt edici nitelik kriterleri bakımından değerlendirilmesi, başvuru görsellerinin doğru hazırlanması, koruma kapsamının belirlenmesi ve uluslararası ihtiyaçların planlanması gerekir.

1994 yılından bu yana fikri mülkiyet alanında faaliyet gösteren SIMAJ Patent & Marka Vekilleri, tasarım tescil başvuruları, korunabilirlik değerlendirmeleri, tescil sonrası işlemler, uluslararası tasarım koruması ve tasarım portföy yönetimi alanlarında hizmet sunmaktadır.

Yeni geliştirilen ürünlerin ticari pazarlara sunulmasından önce tasarım korumasının teknik ve hukuki açıdan değerlendirilmesi, şirketlerin uzun vadeli fikri mülkiyet stratejilerine katkı sağlayabilir.