Genel

European Patent Office (“EPO”) tarafından yayımlanan Patent Index 2024 verileri, Avrupa patent ekosisteminin 2024–2025 döneminde toplam başvuru hacmi bakımından büyük ölçüde istikrarlı seyrettiğini; buna karşılık belirli teknoloji alanlarında oransal artışlar ve başvuru yoğunlaşmaları yaşandığını göstermektedir. Özellikle bilgisayar teknolojileri/yapay zekâ, enerji ve yeşil teknolojiler ile biyoteknoloji alanları, 2024 itibarıyla hem başvuru sayıları hem de yıllık artış oranları bakımından öne çıkan teknik alanlar arasında yer almaktadır. Bu alanlarda gözlenen gelişmeler, yalnızca sektörel ihtiyaçlarla sınırlı olmayıp aynı zamanda dijitalleşme, veri işleme kapasitesindeki artış ve disiplinler arası teknik çözümlerin yaygınlaşmasıyla da ilişkilendirilmektedir. Bu çerçevede, 2024–2025 Avrupa patent trendlerinin değerlendirilmesi, özellikle yapay zekâ ve bilgisayar teknolojileri, yeşil enerji çözümleri ve biyoteknoloji alanlarında ortaya çıkan başvuru artışları ile teknik ve inceleme pratiğindeki gelişmelere odaklanıldığında daha anlamlı bir tablo ortaya koymaktadır.

Yapay Zekâ ve Bilgisayar Teknolojileri

EPO tarafından yayımlanan Patent Index 2024 verilerine göre, bilgisayar teknolojileri alanı 2024 yılında 16.815 patent başvurusu ile EPO nezdinde en fazla başvuru yapılan teknik alan olmuştur. Bu sayı, bir önceki yıla kıyasla yaklaşık %3,3 oranında bir artışa karşılık gelmektedir. EPO sınıflandırması kapsamında bilgisayar teknolojileri; yapay zekâ, makine öğrenmesi, veri işleme, görüntü ve sinyal analizi ile algoritma temelli teknik çözümleri içermektedir. Bu başlık altındaki başvurular, yalnızca yazılım uygulamalarını değil donanımla etkileşimli sistemleri, veri işleme mimarilerini ve teknik etki üreten algoritmik çözümleri de kapsamaktadır.

Son yıllarda EPO uygulamasında, bilgisayar tabanlı buluşların patentlenebilirliğine ilişkin değerlendirme yaklaşımının daha açık ve öngörülebilir hâle geldiği görülmektedir. Özellikle teknik karakter ve teknik etki kavramlarının somutlaştırılması, yapay zekâ ve algoritma temelli çözümlerin hangi koşullarda patentlenebilir kabul edileceğine ilişkin daha net bir inceleme pratiği oluşturmuştur. Bu çerçevede, bilgisayar tabanlı buluşların soyut hesaplamalar olarak değil belirli bir teknik amaca hizmet eden veya teknik bir sistemin parçası olarak işlev gören çözümler şeklinde kurgulanması değerlendirme sürecinde belirleyici hâle gelmiştir.

Veriler, dijital teknolojilere yönelik patent başvurularının Avrupa’da istikrarlı biçimde devam ettiğini özellikle yapay zekâ temelli çözümlerin; tıbbi cihazlar, endüstriyel otomasyon, ulaşım sistemleri ve enerji yönetimi gibi farklı teknik alanlarla daha sık kesiştiğini göstermektedir. Bu durum, bilgisayar teknolojilerinin tekil bir sektör olmaktan ziyade, çok sayıda teknik alanı etkileyen ve EPO’nun yerleşik inceleme kriterleriyle uyum içinde gelişen yatay bir teknoloji alanı olarak konumlandığını göstermektedir.

Yeşil Teknolojiler ve Enerji Alanı

Yeşil teknolojiler ve enerji alanına baktığımızda ise EPO istatistiklerine göre elektrik makineleri ve enerji başlığı altında yer alan patent başvurularının 2024 yılında 16.142 olarak kaydedildiği ve bu alanın yaklaşık %8,9’luk artış oranıyla yıllık büyüme oranları arasında en yüksek paya sahip olduğu görülmektedir. Bu başvurular; batarya teknolojileri, enerji depolama sistemleri, güç elektroniği, elektrik motorları ve elektrikli ulaşım altyapıları gibi alt alanları kapsamaktadır. Başvuru sayılarındaki artış, özellikle elektrikli mobilite, yenilenebilir enerji entegrasyonu ve enerji verimliliğine yönelik teknik çözümlerin patent faaliyetlerinde daha görünür hâle geldiğine işaret etmektedir. EPO verileri, enerji alanındaki bu büyümenin, yalnızca yeni ürünlere değil; aynı zamanda sistem mimarileri, kontrol yöntemleri ve enerji yönetimine ilişkin teknik çözümlere yönelik başvurularla da desteklendiğini göstermektedir. Dolayısıyla, yeşil teknolojiler ve enerji alanının son dönemde Avrupa patent başvuruları içindeki payı artmıştır.

Biyoteknoloji

Biyoteknoloji alanında ise  bir önceki yıla kıyasla yaklaşık %5 oranında bir artışın olduğu görülmektedir. Toplam başvuru sayısının aynı dönemde büyük ölçüde istikrarlı kaldığı dikkate alındığında, gözlenen bu artışın, biyoteknolojinin 2024 yılı itibarıyla başvuru hacmi artan teknik alanlar arasında yer aldığını ortaya koymaktadır. EPO sınıflandırması kapsamında biyoteknoloji başvurularının biyolojik materyalleri, genetik temelli teknik çözümleri, hücre ve protein teknolojileri ile bunlara ilişkin üretim ve kullanım yöntemlerini kapsadığı görülmektedir.

Ancak biyoteknoloji alanındaki patent başvurularının, biyolojik materyalin açık ve yeterli biçimde tanımlanması, tekrarlanabilirliğin gösterilmesi ve teknik etkinin somutlaştırılması gereklilikleri nedeniyle, hazırlık ve inceleme süreçleri yüksek teknik ve hukuki zorluklar içermektedir. Özellikle genom dizilimleri, protein yapıları ve hücresel süreçler gibi karmaşık biyolojik verilerin işlenmesi, biyoteknolojik buluşların teknik içeriğini giderek daha veri temelli hâle getirmektedir. Dolayısıyla, yapay zekâ ve bilgisayar tabanlı teknolojiler, büyük ölçekli biyolojik veri setlerinin analiz edilmesi, genetik varyasyonların modellenmesi ve biyolojik süreçlerin öngörülmesine yönelik teknik çözümlerin geliştirilmesinde destekleyici bir rol üstlenmektedir. Bu tür hesaplamalı yöntemlerin biyoteknolojik Ar-Ge süreçlerinde daha yaygın biçimde kullanılması, yeni biyoteknolojik buluşların teknik içeriği ile patent başvurularının kapsamının giderek daha karmaşık ve çok katmanlı bir hale gelmesine sebep olmaktadır.

Genel Değerlendirme

2024 verilerinin 2025 yılında yayımlanmasıyla birlikte, Avrupa patent sisteminde toplam başvuru sayısının genel olarak istikrarlı seyrettiği; buna karşılık belirli teknoloji alanlarında oransal artışların öne çıktığı görülmektedir. Bilgisayar teknolojileri, enerji ve biyoteknoloji alanları, 2024 yılı itibarıyla hem başvuru hacmi hem de yıllık artış oranları bakımından EPO nezdinde dikkat çeken teknik alanlar arasında yer almaktadır. Bu tablo, 2024–2025 döneminde Avrupa patent ekosisteminin, toplam başvuru sayısından ziyade teknoloji alanları arasındaki dağılım ve büyüme eğilimleri üzerinden değerlendirilmesinin daha anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.